ث) جمع‌بندی انتخاب نقطه شروع

اگر هدف پروژه پایلوت ۱۰۰ هکتاری با رویکرد اقتصادی باشد، بهترین گزینه می‌تواند حاشیه کویر در منطقه دامغان–گرمسار (استان سمنان) باشد.

دلایل انتخاب:

• تعادل منابع طبیعی:
• آب:  وجود قنوات و منابع آب زیرزمینی کم‌عمق که تأمین آب را نسبتن آسان و پایدار می‌کند.
• خاک:  خاک با شوری متوسط، عمق کافی و بافت مناسب که امکان تثبیت پوشش گیاهی و رشد گیاهان مقاوم را فراهم می‌کند.
• دسترسی عملیاتی:  نزدیکی به سکونتگاه‌ها و جاده‌ها که تامین نیروی کار، تجهیزات و زیرساخت‌ها را آسان می‌سازد .
• نزدیکی به بازار:  فاصله مناسب به مراکز مصرف و امکان فروش محصولات اقتصادی
• تجربه‌های قبلی موفق:  پروژه‌های مشابه در منطقه، کاهش ریسک فنی و اقتصادی را تضمین می‌کنند.

ج) پیش‌نیازهای شروع پروژه

برای اجرای عملی پروژه، این موارد ضروری است:

• امکانات زیرساختی
• منبع آب:  چاه مجاز، قنات یا سیستم پخش سیلاب برای تأمین پایدار آب
• دسترسی عملیاتی: جاده مناسب و نزدیک برای انتقال تجهیزات، محصولات و دسترسی نیروی کار
• سیستم ذخیره آب:  استخر یا مخزن برای نگهداری آب و مدیریت بهتر منابع
  
• پیش‌نیازهای فنی
• مطالعات خاک و آب: بررسی شوری، بافت، عمق خاک و دسترسی به منابع آب
• انتخاب گونه‌های گیاهی بومی:  گونه‌های مقاوم به خشکی و شوری مناسب منطقه
• طراحی الگوی کاشت: الگوی مرحله‌ای و علمی برای تثبیت خاک و استقرار پوشش گیاهی
  
• پیش‌نیازهای انسانی و مدیریتی
• تیم کارشناسی متخصص: منابع طبیعی، کشاورزی و آب
• مشارکت جامعه محلی: تضمین حمایت و همکاری مردم منطقه
• نیروی کار بومی: برای اجرای عملیات کاشت، نگهداری و برداشت محصولات
  
• پیش‌نیازهای اقتصادی
• سرمایه اولیه: حدود ۴–۵ میلیون دلار برای اجرای پایلوت ۱۰۰ هکتاری
• برنامه درآمدی مرحله‌ای:  برآورد درآمدهای کوتاه‌مدت و میان‌مدت
• دسترسی به بازار: نزدیکی به مراکز مصرف برای فروش محصولات اقتصادی. این امر از اهمیت چندانی برخوردار نیست، زیرا محصولات باید به تجارعمده فروش فروخته شوند.

جمع‌بندی بخش اول مقاله

بیابان‌زدایی موفق در ایران باید از حاشیه کویر و با انتخاب دقیق منطقه، آغاز شود.
در میان گزینه‌ها، حاشیه سمنان (دامغان–گرمسار) به‌عنوان بهترین نقطه شروع برای یک پروژه پایلوت اقتصادی و قابل توسعه پیشنهاد می‌شود، زیرا این منطقه تعادل مناسبی میان منابع طبیعی، زیرساخت‌ها و دسترسی به بازار ارائه می‌دهد.

بخش دوم:

چارچوب نظری و مبانی علمی بیابان‌زدایی

بیابان‌زدایی به‌عنوان یک فرایند مداخله‌محور، بر پایه بازگرداندن کارکردهای کلیدی اکوسیستم‌های تخریب‌شده تعریف می‌شود. این کارکردها شامل چرخه آب، پویایی خاک، و پایداری پوشش گیاهی هستند که در مناطق خشک به‌شدت به یکدیگر وابسته‌اند. از این‌رو، هرگونه راهبرد مؤثر در این حوزه باید بر مدیریت هماهنگ و هم‌زمان منابع آب، خاک و پوشش گیاهی استوار باشد. در سطح علمی، سه اصل بنیادین برای موفقیت پروژه‌های بیابان‌زدایی شناخته می‌شود:

۱-  بازسازی چرخه آب  (Hydrological Restoration)

در مناطق خشک، مهم‌ترین عامل محدودکننده حیات، دسترسی به آب است. به‌جای تمرکز صرف بر تأمین آب از منابع خارجی، رویکردهای نوین بر مدیریت و نگهداشت آب در محل تأکید دارند؛ از جمله افزایش نفوذپذیری خاک، کاهش رواناب سطحی، و بهره‌گیری از سیلاب‌های فصلی. این اقدامات موجب تغذیه سفره‌های زیرزمینی و ایجاد رطوبت پایدار در خاک می‌شود.

باید توجه داشت رواناب (Runoff) به مفهوم  آبی می باشد که پس از بارش، نتوانسته در خاک نفوذ کند و به‌صورت جریان سطحی روی زمین حرکت می‌کند.

یک مثال عملی:

در پروژه‌های بیابان‌زدایی در حاشیه کویر دامغان–گرمسار، روش زیر می تواند مورد استفاده قرار گیرد:

• ایجاد بندهای خاکی کوچک و شیارهای کنترل سیلاب
• هدف: کاهش سرعت رواناب و نگهداشت آب روی سطح زمین
• پخش سیلاب فصلی (Flood Spreading)
• وقتی بارش‌های رگباری رخ می‌دهد، آب از نقاط بالادست به زمین‌های پایین منتقل و پخش می‌شود
• این آب به تدریج در خاک نفوذ می‌کند و رطوبت پایدار برای گیاهان ایجاد می‌کند
• نتیجه:
• نفوذ بیشتر آب به تغذیه سفره‌های زیرزمینی منجر می‌شود
• کاهش رواناب باعث جلوگیری از فرسایش خاک می‌شود
• ایجاد شرایط پایدار برای رشد گیاهان مقاوم بدون نیاز به تأمین آب از منابع خارجی

۲- بهبود کیفیت و ساختار خاک  (Soil Regeneration)

خاک در نواحی بیابانی معمولن دارای فقر مواد آلی، شوری بالا و ساختاری ناپایدار است؛ به این معنا که توده‌های کوچک پایدار (آگلومرات‌ها)  شکل نمی‌گیرند.  احیای خاک، مستلزم افزایش ماده آلی، تثبیت ذرات و تقویت فعالیت‌های زیستی است. استفاده از گونه‌های گیاهی مقاوم، افزودن بقایای گیاهی و تقویت میکروارگانیسم‌های مفید از مهم‌ترین راهکارهای این حوزه به شمار می‌روند.

یک مثال عملی:

در پروژه‌های پایلوت حاشیه کویر دامغان–گرمسار، می توان اقدامات زیر را به اجرا گذاشت:

• استفاده از گیاهان تثبیت‌کننده خاک
• کاشت گونه‌های بومی مقاوم به خشکی و شوری مانند تاغ —.Haloxylon spp— و گز—Tamarix aphylla—
• این گیاهان با ریشه‌های گسترده خود ذرات خاک را به هم متصل می‌کنند و ساختار خاک را پایدار می‌کنند.
• افزودن مواد آلی و بقایای گیاهی
• ریختن بقایای گیاهی روی سطح خاک یا مخلوط کردن آن با خاک.
• افزایش ماده آلی باعث افزایش ظرفیت نگهداری آب و تغذیه میکروارگانیسم‌ها می‌شود.
• تقویت فعالیت میکروبی
• استفاده از کمپوست و کودهای طبیعی باعث افزایش جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید مانند باکتری‌های ریزوبیوم و قارچ‌های مایکوریزا می‌شود
• میکروب‌ها مواد آلی را تجزیه و خاک را غنی‌تر و با ثبات‌تر می‌کنند.

نتیجه:

• خاک قادر به نگهداری بهتر آب می‌شود.
• ذرات خاک کمتر جابه‌جا می‌شوند و در نتیجه فرسایش خاک کاهش می‌یابد.
• شرایط برای رشد گیاهان مقاوم و توسعه پوشش گیاهی فراهم می‌شود.

۳- استقرار پوشش گیاهی پایدار   (Vegetation Establishment)

پوشش گیاهی نه‌تنها نقش کلیدی در کاهش فرسایش دارد، بلکه به‌عنوان موتور اصلی احیای اکوسیستم عمل می‌کند. انتخاب گونه‌های بومی مقاوم به خشکی و شوری، و استقرار تدریجی آن‌ها در قالب الگوهای کاشت سازگار با اقلیم، از ارکان اساسی این فرآیند است. این پوشش به‌مرور موجب بهبود شرایط خُرداقلیمی (دما، رطوبت و باد محلی) و تسهیل استقرار سایر گونه‌ها خواهد شد.

یک مثال عملی:

در پروژه پایلوت پیشنهادی ما در این نوشتار تحقیقاتی، حاشیه کویر دامغان–گرمسار، اقدامات زیر می‌توانند انجام شوند:

• کاشت گونه‌های مقاوم بومی
• گیاهانی مانند تاغ، گز و آتریپلکس—.Atriplex spp— انتخاب می‌شوند.
• این گونه‌ها با ریشه‌های گسترده خود، خاک را تثبیت کرده و مانع فرسایش می‌شوند.
  
• استقرار تدریجی پوشش گیاهی
• ابتدا گیاهان تثبیت‌کننده و مقاوم کاشته می‌شوند، سپس گونه‌های اقتصادی و کم‌آب‌بر مانند پسته کوهی —Pistacia atlantica—  و گونه‌های علوفه‌ای مقاوم  مثل کلش و یونجه کویری به مرور اضافه می‌شوند.
• این کار باعث می‌شود خاک به مرور رطوبت کافی و ساختار پایدار پیدا کند.
  
• بهبود شرایط خُرداقلیمی محلی
• گیاهان سایه و رطوبت ایجاد می‌کنند.
• باد و تبخیر کاهش می‌یابد.
• این شرایط رشد سایر گونه‌ها را تسهیل می‌کند.

نتیجه:

• خاک کمتر فرسایش می‌شود.
• شرایط مناسب برای تنوع گونه‌ها و توسعه اکوسیستم ایجاد می‌شود.
• پوشش گیاهی پایدار در بلندمدت رشد کرده و اکوسیستم خودتقویت‌کننده می‌شود.
  

رویکرد یکپارچه: پیوند اکولوژی و اقتصاد

پروژه‌های بیابان‌زدایی زمانی موفق و پایدار می‌شوند که با منافع اقتصادی جوامع محلی همسو باشند. برای این منظور، علاوه بر کاشت گونه‌های مقاوم برای احیای خاک و پوشش گیاهی، می‌توان گیاهان دارای ارزش اقتصادی نیز کاشت، مانند:

• گونه‌های علوفه‌ای برای دام:
• سالسولا—.Salsola spp—
• یونجه کویری —Medicago sativa var. deserti—
• به عنوان گیاهان مناسب دیگر برای تغذیه دام در مناطق خشک می توان از درمنه —Artemisia spp.— نام برد.
• کاربرد: خوراک دام و افزایش درآمد کشاورزان
  
• درختان مقاوم با محصولات قابل برداشت:
• پسته کوهی —Pistacia atlantica—
• کاربرد: محصول خشکبار و فروش برای درآمد اقتصادی
• تاغ —.Haloxylon spp—
• کاربرد: صمغ گیاهی قابل فروش
• گز —Tamarix aphylla—
• کاربرد: صمغ و چوب مقاوم

این ترکیب گیاهان احیایی و اقتصادی باعث افزایش انگیزه جوامع محلی و سرمایه‌گذاران می‌شود و دوام بلندمدت پروژه را تضمین می‌کند، زیرا هم محیط‌زیست حفاظت می‌شود و هم منفعت مالی ایجاد می‌گردد.

جمع‌بندی

بر این اساس، بیابان‌زدایی را نمی‌توان صرفن به‌عنوان کاشت گیاه یا تثبیت خاک در نظر گرفت، بلکه باید آن را فرآیندی چندبعدی و تدریجی دانست که از تعامل میان آب، خاک، گیاه و انسان شکل می‌گیرد. این چارچوب نظری، مبنای طراحی مدل اجرایی ارائه‌شده در بخش‌های بعدی این مقاله خواهد بود.

  طراحی الگوی اجرایی پایلوت

۱- هدف: ایجاد یک هسته سبز پایدار در حاشیه کویر  (دامغان–گرمسار)  و توسعه تدریجی به سمت داخل.

مراحل کلیدی:

• تثبیت خاک با گونه‌های بومی مقاوم (تاغ، گز، آتریپلکس)
• کاشت تدریجی پوشش گیاهی مقاوم و اقتصادی (پسته کوهی، صمغ گیاهی، علوفه)
• مدیریت آب:  استفاده از چاه کم‌عمق، قنات، پخش سیلاب، پساب تصفیه‌شده و آبیاری با روشی نوین
• آبیاری قطره‌ای: این روش شامل شبکه‌ای از لوله‌ها و قطره‌چکان‌هاست که آب را مستقیمن به نزدیکی ریشه گیاهان می‌رسانند. با کنترل فشار و دِبی —Flow rate = میزان آب خروجی از هر قطره‌چکان—  آب می‌توان میزان و سرعت جریان آب را تنظیم کرد تا هر گیاه دقیقن به اندازه نیاز خود آب دریافت کند و هدررفت کاهش یابد. فشار مناسب از آسیب به قطره‌چکان‌ها و شسته شدن خاک جلوگیری می‌کند، و دِبی بر اساس نیاز گیاه و نوع خاک قابل تنظیم است. سیستم می‌تواند به حسگرهای رطوبت خاک مجهز شود تا آبیاری تنها زمانی انجام شود که خاک به حداقل رطوبت بحرانی رسیده باشد.
• مزایای آبیاری قطره‌ای در پروژه بیابان‌زدایی:
• افزایش کارایی مصرف آب ۳۰–٪۵۰ نسبت به روش‌های سنتی
• کاهش تبخیر و نفوذ غیرضروری آب در خاک شنی و شور
• تأمین رطوبت پایدار برای گونه‌های مقاوم و نیمه‌مقاوم مانند انجیر
• کاهش رشد علف‌های هرز و فرسایش خاک
• امکان استفاده از آب‌های کم‌کیفیت یا پساب تصفیه‌شده بدون آسیب به گیاه
• الگوی فازی کاشت:

تقسیم زمین به بلوک‌های ۱۰–۲۰ هکتاری با مدیریت مرحله‌ای؛ هر بلوک به‌طور مستقل کاشت و آبیاری می‌شود و ترتیب کاشت گونه‌ها بر اساس نیازهای خاک، آب و مقاومت به شوری و خشکی تعیین می‌گردد. این الگو امکان کنترل بهتر رشد پوشش گیاهی و کاهش ریسک فرسایش را فراهم می‌کند. د

۵- جمع‌آوری و فروش زهر عقرب و مارهای کویری

• هدف:  استفاده از منابع جانوری بومی شامل عقرب‌ها و مارها برای استخراج زهر. این زهر برای استفاده علمی و تحقیقاتی به دانشگاه‌ها و مراکز پزشکی عرضه خواهد شد.
• مزایا برای روستائیان:
• ایجاد اشتغال تخصصی و درآمد اضافی برای افراد آموزش دیده در جمع‌آوری و ایمن‌سازی حیوانات
• جذب علاقه و مشارکت جوانان برای فعالیت‌های علمی–اقتصادی
• مزایا برای سرمایه‌گذار:
• محصول با ارزش افزوده بالا و مشتری مشخص مانند دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی
• امکان ترکیب این درآمد با سایر محصولات اقتصادی و افزایش سود کلی پروژه
  

• نکات ایمنی و علمی:
• جمع‌آوری تنها توسط افراد آموزش‌دیده و تحت رعایت کامل دستورالعمل‌های ایمنی انجام می‌شود. 
• نگهداری و استخراج زهر مطابق با پروتکل‌های استاندارد علمی و پزشکی صورت می‌گیرد
  
• جایگاه این سرمایه‌گذاری‌ها در پروژه

این دو بخش به‌عنوان زیرمجموعه‌های بخش اقتصاد و مشارکت جامعه محلی در نظر گرفته می‌شوند و مکمل درآمدهای حاصل از پوشش گیاهی و محصولات اقتصادی دیگر هستند. به این ترتیب:

• تمامی منابع درآمد پروژه به‌صورت یکپارچه و متمرکز مدیریت می‌شوند.
• ارتباط مستقیم با روستائیان و سرمایه‌گذار روشن و شفاف است.
• تأثیر اجتماعی، اقتصادی و علمی پروژه در یک نگاه قابل ارزیابی است.

۶- برنامه پایش و ارزیابی

شاخص‌های کلیدی:

• اکولوژیک:  تثبیت خاک، رشد پوشش گیاهی، تنوع زیستی، کیفیت خاک
• اقتصادی:  درآمد محصولات، هزینه عملیاتی، نقطه سربه‌سر
• اجتماعی:  مشارکت مردم، اشتغال محلی، پذیرش اجتماعی
• ابزارها:  پایش ماهانه و فصلی با عکس‌برداری هوایی، نمونه‌برداری خاک و آب، گزارش‌های اقتصادی و مصاحبه با جوامع محلی.
• هدف پایانی:  تبدیل پایلوت ۱۰۰ هکتاری به مدل قابل تکرار و توسعه در سایر مناطق خشک ایران.

جمع کل تقریبی: 111,100  دلار

توضیح: این برآورد تقریبی است و بسته به نرخ دلار، قیمت گونه‌ها و زیرساخت‌ها می‌تواند ۲۰٪ ± تغییر کند.

۸- منافع پروژه برای روستائیان و سرمایه‌گذار

الف) منافع روستائیان

اجرای پروژه ققنوس کویر تأثیر مستقیم و پایدار بر رفاه اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی دارد. این منافع را می‌توان در چند محور اصلی دسته‌بندی کرد:

• ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد از منابع طبیعی پایدار:
• کاشت و نگهداری پوشش گیاهی، تثبیت خاک، مدیریت آب و برداشت محصولات اقتصادی مقاوم به خشکی مانند صمغ گیاهی، علوفه و پسته کوهی، و جمع‌آوری عقرب و مارهای بومی کویری به منظور استخراج زهر برای فروش به سازمانهای مربوطه، همگی نیازمند نیروی کار محلی هستند و زمینه اشتغال پایدار را فراهم می‌کنند.
• این اشتغال موجب کاهش مهاجرت اجباری و افزایش امنیت اقتصادی خانواده‌ها می‌شود. اجرایی شدن «پروژه ققنوس کویر» همچنین جذب توریست و سرمایه‌گذاران جدید و حتی مهاجرت معکوس از شهرهای بزرگ را به منطقه تقویت خواهد کرد.
• محصولات اقتصادی مقاوم به خشکی، علاوه بر سود مستقیم، قابلیت فروش در بازارهای محلی و منطقه‌ای را دارند و مزیت اقتصادی ملموس برای خانواده‌ها ایجاد می‌کنند، بدون آنکه منابع آب یا خاک تخریب شود.
• فعالیت‌های فصلی و مرحله‌ای پروژه، برنامه‌ریزی مشخصی برای اشتغال در تمام طول سال فراهم کرده و پیشرفت پروژه زمینه‌ساز خرده‌پروژه‌های جدید و گردش مالی قابل توجه خواهد بود، که وابستگی به بازارهای خارجی را کاهش می‌دهد.
  
• بهبود شرایط زیست‌محیطی و امنیت غذایی
• تثبیت خاک و کاهش فرسایش بادی موجب حفظ زمین‌های کشاورزی موجود می‌شود.
• افزایش پوشش گیاهی می‌تواند خُرداقلیم —microclimate— منطقه را بهبود دهد و کاهش تبخیر آب را به همراه داشته باشد.
• بازسازی خاک و چرخه آب امکان تولید بیشتر و با کیفیت‌تر محصولات کشاورزی را فراهم می‌کند.
  
• توانمندسازی اجتماعی و دانش بومی
• آموزش‌های عملی در زمینه مدیریت آب، خاک و کاشت گونه‌های مقاوم، موجب افزایش مهارت روستائیان و توانمندی آن‌ها در پروژه‌های مشابه می‌شود.
• مشارکت فعال جامعه محلی، حس مالکیت و مسئولیت‌پذیری ایجاد، و پایایی اجتماعی پروژه را تضمین می‌کند.
• تعامل روستاییان با شهرنشینان به ایجاد تعادل فکری و فرهنگی میان این دو گروه کمک می‌کند.

ب) منافع سرمایه‌گذار

سرمایه‌گذار پروژه، با توجه به طراحی مرحله‌ای و اقتصادی، می‌تواند در دوره‌های مشخص و کنترل‌شده به بازدهی دست یابد:

• دوره بازگشت سرمایه میان‌مدت (۴–۶ سال)
• تحلیل‌های فنی–اقتصادی نشان می‌دهد که با توجه به درآمد حاصل از محصولات اقتصادی و کاهش هزینه‌های تثبیت زمین، سرمایه اولیه در بازه ۴–۶ سال به نقطه سربه‌سر می‌رسد. نقطه سربه‌سر یا Break-even point  به نقطه ای اشاره دارد که در آن، کل درآمدها برابر با کل هزینه‌ها می‌شود و سود یا زیان پروژه صفر است.
• این بازگشت سرمایه اولیه با توجه به کاهش ریسک نسبت به پروژه‌های متمرکز در مرکز کویر، قابل اطمینان‌تر است.
  
• درآمد بلندمدت و پایدار
• پس از دوره اولیه، پوشش گیاهی تثبیت شده و سیستم خودپایدار می‌شود، که امکان برداشت سالانه محصولات اقتصادی و کاشت انواع متنوع درختان میوه محبوب را فراهم می‌کند.
• ترکیب محصولات مختلف — صمغ، علوفه، پسته کوهی، گیاهان دارویی— باعث تنوع درآمد و کاهش ریسک مالی می‌شود.
  
• کاهش هزینه‌های عملیاتی
• استفاده از منابع آب محلی همراه با آبیاری قطره‌ای و مدیریت مرحله‌ای کاشت و تثبیت خاک، هزینه‌های انرژی و زیرساخت را به حداقل می‌رساند.
• توسعه تدریجی پوشش گیاهی و بلوک‌بندی زمین، امکان کنترل و مدیریت بهتر پروژه را فراهم می‌کند، که خود باعث کاهش هزینه‌های غیرمستقیم می‌شود.
  
• مزیت‌های غیرمالی و برندینگ
• سرمایه‌گذار می‌تواند از طریق ارائه این پروژه، تصویر مثبتی از مسئولیت پذیری اجتماعی و سرمایه‌گذاری سبز ایجاد کند.
• تبلیغات تلویزیونی و اینترنتی در شهرهای بزرگ به منظور معرفی بخش‌های تاثیرگذار پروژه، به گسترش برند و شناخته شدن آن کمک می‌کند.
• این پروژه به عنوان یک مدل علمی و قابل تکرار، امکان جذب سرمایه‌های بعدی و گسترش در سایر مناطق ایران را فراهم می‌کند.
• این پروژه همچنین می‌تواند خرده‌سرمایه‌گذاران را برای ایجاد پروژه‌های محدودتر، مانند ایجاد کلوپ اسب‌سواری و چوگان در همان منطقه، ترغیب کند.

پ) جمع‌بندی کارشناسی

• برای روستائیان:  پروژه باعث جذب توریست و سرمایه گذار، ایجاد اشتغال، افزایش درآمد پایدار، ارتقای مهارت و بهبود شرایط اکولوژیک می‌شود.
• برای سرمایه‌گذار:  سرمایه اولیه در بازه ۴–۶ سال بازمی‌گردد و پس از آن، درآمد بلندمدت و پایدار حاصل می‌شود، ضمن اینکه ریسک‌ها به دلیل انتخاب مکان مناسب و طراحی مرحله‌ای کاهش یافته‌اند.
• هم‌افزایی بین سود اقتصادی و توسعه اجتماعی، پروژه را به نمونه‌ای موفق از سرمایه‌گذاری اکولوژیک با اثر اجتماعی مثبت تبدیل می‌کند. این امر باعث می شود تا پروژه های مشابه در جای جای کشور در قالب های متفاوت و گوناگون اجرا شوند.
• همانطور که قبلن نیز بدان اشاره شد، با اجرایی شدن دیگر پروژه های کویری پیشنهادی پژوهشکده اندیشه آنلاین آلمان به موازات پروژه حاضر، بیابان زدایی مفهومی حقیقی و جذاب بخود خواهد گرفت. این روند امتیازت زیادی برای کل کشور در پی خواهد داشت. از جمله:
• جذب جمعیت به شهرهای کویری و تعادل جمعیت در شهرهای بزرگ
• جذب توریست
• ایجاد کارخانجات تولید خانه‌های پیش‌ساخته، مناسب آب و هوای کویری
• ایجاد شهرک های کویری با خانه های کویری با قیمت مناسب.
• ایجاد هتل های کویری
• ایجاد میادین پرورش اسب و اسب سواری
• ایجاد میادین مسابقات چوگان
• ایجاد سالن‌های سرباز برای اجرای کنسرت‌های موسیقی، رقص و آواز با اهداف زیر:
• کوتاه‌مدت: اجرای مسابقات رقص، موسیقی و آوازهای محلی بین استان‌ها
• میان‌مدت: اجرای مسابقات مشابه میان کشورهای منطقه
• درازمدت: میزبانی مسابقات بین‌المللی موسیقی
• ایجاد خدمات شهری گسترده
• ایجاد سوپرمارکت ها و مراکز خرید
• گردش سرمایه چندین میلیون دلاری در داخل کشور از دیگر شهرها به محل ایجاد پروژه و در ادامه، چند صد میلیون دلاری از خارج از کشور. این امر در رونق اقتصادی کشور تاثیرات چشمگیر و قابل ملاحظه ای خواهد داشت.

جدول منافع اقتصادی و اجتماعی پروژه ققنوس کویر